Okuyacağınız yazıda IP'yi sadece bir standart ya da bir protokol olarak değil üzerinde getirdiği ya da getirme imkanı bulunan servislerle beraber ele alıp, bu etkiyi ve dönüşümü etkileyen temel öğeleri inceleyeceğiz.

Umut Yener - Accenture Telekomünikasyon Sektörü Müdürü

INTERNET Protokolünün (IP-İnternet Protokolü), şirketleri tamamen IP üzerinde yaşayan işletmelere dönüştürmeye başlaması bizim için yeni degil, fakat bu dönüşüm henüz bitmedi, IP'nin hayatımız ve şirketler üzerindeki etkisi gittikçe artacak… Bu yazıda IP'yi sadece bir standart ya da bir protokol olarak değil üzerinde getirdiği ya da getirme imkanı bulunan servislerle beraber ele alıp, bu etkiyi ve dönüşümü etkileyen temel öğeleri inceleyeceğiz.

Geçtiğimiz on yıl süresince, ‘Gelecek Kuşak' şebekelere geçiş, hakkında en çok tartışılan konulardan biri oldu. Bu geçişin temelinde ise çoklu servis şebekeleri ya da teknik olarak tüm endüstrinin tek bir iletişim protokolü olan İnternet protokolü ya da kısaca IP üzerinden yakınsaması (convergence) bulunmaktadır. IP, taşıdığı hizmetleri, daha alt katmanlarda bulunan erişim ve taşıma katmanlarından, yani kısaca şebekenin karmaşıklığından ayırdıkça; ve bunun sonucunda en yaygın taşıyıcı katman protokolü olmaya devam ettikçe, bu çoklu servis şebekeleri endüstrinin dinamiklerini değiştirmeye devam edecekler.

Geçişi sağlayan etkenler

Şirketlerde IP dönüşümünü tetikleyen ve hızlandıran temel etkenler tahmin edileceği gibi maliyet tarafında yoğunlaşmaktadır. İki temel etken bulunmaktadır – daha düşük maliyetler ve artan verimlilik.

Maliyetlerin azalmasını etkileyen birkaç faktör bulunmaktadır. Bant genişliği maliyetlerinin azaldığı bir dönemde, tek bir taşıma şebekesinin farklı servisler tarafından paylaşılabilmesi süregelen telekomünikasyon maliyetlerini azaltırken, SIP (Session Initiation Protocol) gibi standart sinyalleşme protokoller üzerinde çoklu servislerin yaratılabilmesi de donanım maliyetlerini azaltmaktadır. Benzer servisler için IP tabanlı şebekelere yapılan yatırımın, geleneksel ses şebekelerine yapılan yatırımlardan dört kat daha az olduğu tahmin edilmektedir. IP'ye geçiş ayrıca, ses ve veriyi tek bir şebekede birleştirip sistem yönetimi hizmetlerini bir araya getirerek, işletme maliyetlerini de önemli ölçüde azaltabilmektedir. İnternet protokolü üzerinden ses iletimi (VoIP) gibi teknolojilerin sağladığı faydanın içindeki en önemli kalemlerden biri, yüzde 30-40 oranında azaltılabilen sistem yönetimi maliyetleridir.

Rakamlarla belirtilmesi genellikle zor olsa da, verimliliği arttıracak uygulamalar, servislerle şebekeyi birbirinden ayırarak sağlanmaktadır. IP üzerinde yakınsama (convergence), uygulamalarda artan esneklik, farklı ortamları birleştirebilen mesajlaşma ve mevcut uygulamalarda bilişim sistemlerinin bütünleştirilmesi (SOAP vb.) ile şirketlerin iletişim ve iş birliği kurma yekinliklerini önemli ölçüde artmaktadır.

IP'nin işletme içindeki etkisi nedir?

IP'ye dönüşümü tetikleyen birden çok faktör bulunsa da, işletmelerin dönüşümünde özellikle etkili olan yedi temel eğilim gözlemlenmektedir:

1. Yüksek maliyetli, kiralık (leased) devreler, ‘Frame Relay' ve ATM yerine daha az maliyetli IP şebekelerine geçiş

Azalan donatım maliyetlerinin; Kablo, DSL, ethernet, optik yada kablosuz iyileştirilen geniş bant erişiminin; ve hizmet sağlayıcıları artan rekabetinin biraraya gelmesiyle büyük ölçekli IP geçişi görülmeye başlanmıştır. Bu geçiş aynı zamanda maliyetleri azaltmakta, esnekliği arttırmakta ve yeni uygulamaların kullanılmasını sağlamaktadır.

Bu eğilimi destekleyen, mevcut şebekelere oranla daha iyi güvenlik ve güvenilirlik sağlayabilen, IPSec ve MPLS gibi sanal devreler (Virtual Private Network -VPN) için altyapı sunabilecek standartlar ve ürünler gelişmeye başlamıştır. VPN'ler, hem güvenli bağlantı hem de kural tabanlı (policy based) hizmet kalitesi sunmakla, kritik ses uygulamalarını, ve video gibi çoklu ortam hizmetlerini destekleyecek gerekli performans ve hizmet seviyelerini sağlayabilmektedir. IPv6 daha fazla güvenlik, hizmet kalitesi ve daha geniş adresleme alanı (address space) sağlamasıyla tanınsa da, MPLS VPN'ler ile Şebeke ve Yuva Adres Çevirisi (Network and Port Address Translation-NAT/PAT) gibi alternatif teknolojiler, IPv6'nın benimsenmesini yavaşlatmaktadır.

2. Ses ve verinin tek bir IP şebekesi üzerinde yakınsaması

VoIP'ye geçişte en büyük itici güç, daha düşük donanım, devre ve yönetim maliyetleri ile sağlamayı vaat ettiği daha düşük toplam sahiplik maliyetidir. Aslında, bir bu kadar etkili olan, IP şebekesini diğer mevcut teknolojiler ile birleştirerek, maliyet tasarrufu sağlayan ve verimliliği arttıran uygulamalardır.

Aşağıdaki gelişmelerin değerlendirilmesi ile sağlanabilecek çeşitli uygulamaları düşünün:

• Sesin, temelinde bulunan erişim ve taşıma (transport) şebekelerinden ayrılması,

• SIP gibi sinyalizasyon standartlarının gelişmesi,

• Voice XML (VXML) ve Call Control XML (CCXML) gibi İnternet uygulama geliştirme ve bütünleştirme (entegrasyon) teknolojilerinin kullanılması,

Çağrı işlemlerini BT-Bilgi Teknolojileri uygulamaları ve veritabanları ile bütünleştirilebilmesi,

• Metinden Konuşmaya (Text-to-Speech (TTS)) ve Otomatik Konuşma Tanıma (Automated Speech Recognition (ASR)) gibi ilgili teknolojilerin olgunlaşması.

Tüm bu gelişmeler, maliyet tasarrufu sağlayan ve verimliliği arttıran yeni uygulamaları geliştirecek araçlar ile donanmamızı sağlamaktadır.

Bunun bir örneği, çok kanallı IP hizmet merkezidir (Multi-channel IP contact center). İnternet geliştirme teknikleri kullanılarak, gelen çağrı numarasını (ANI) alan, bir müşteri tabanını sorgulayan ve çağrıyı öncelikli müşteri hizmetleri temsilcisine yönlendiren bir çağrı yönetimi (call handling) uygulaması kolayca yazılabilir. Bir başka örnek, bölge tabanlı bir mağaza bulma uygulamasıdır. Müşteriler, adreslerini almak için otomatik konuşma tanıma özelliğini, en yakın mağazaya giden yol tarifi için Web harita hizmetlerini ve müşteriye yol tarifini söylemek için metinden konuşmaya özelliğini kullanan etkileşimli sesli yanıt (Interactive Voice Response (IVR)) uygulamasını arayabilirler. Bu ve bunun gibi benzer uygulamaların sağlayacağı faydalar VoIP'nin ve dolayısıyla IP'nin benimsenmesini hızlandıracaktır.

3. Mobilitenin yaygınlaşması

Kişisel elektronik cihazların çoğalması ve fonksiyonlarının birleşmesi ile daha düşük maliyetlerle daha yaygın taşınabilirlik sağlanmaktadır. Geçen birkaç yıl içinde, WiFi, GPRS-Genel Kablosuz Paket Servisleri ve 3N-3.Nesil gibi kablosuz teknolojilerin gelişmesi ile, genişbant erişim seçeneklerinin nasıl arttığını, ve DSL, kablo ve ethernetin evler, oteller, havaalanları ve kafelerde nasıl yaygınlaştığını hep beraber gördük.

Aynı zamanda, bu şebekelere erişim sağlayan PDA-Avuç içi bilgisayar, tablet PC ve akıllı telefonlar gibi çeşitli, ucuz, çok fonksiyonlu cihazlar da gelişmektedir. Bu cihazların ve kullandıkları şebeke teknolojilerinin IP bazında standartlaştırılması, mobil kullanıcılarının her zaman, her tür cihaz ile, her yerden uygulamalara ve bilgiye erişimini sağlamıştır.

Bu eğilim, IP VPN ve VoIP-İnternet üzerinden ses iletimi gibi teknolojiler ile bir araya getirildiğinde daha çok güçlenmektedir. Örnek olarak, IPSec ve IP PBX'in tanıtılması ile, bir IP telefonunun ya da yazılım üzerinden telefon (softphone) özelliği olan bir bilgisayarın, şirket telefon şebekesinin bir parçası gibi, çalışanın evinde, bir otelde, bir kafede ya da başka bir şirkette uzaktan çalışmasını sağlayacaktır.

Mobil IP ve IPSec aracılığı ile gezginliğinin arttırılması ve bir erişim yönteminden diğerine sorunsuz geçilmesi dahil (WiFi'dan GPRS'e geçiş gibi) çeşitli alanlarda henüz katedilecek yolumuz bulunsa da, mobilitenin yaygınlaşması, kablolu ve kablosuz şebekelerin IP'yi bir yapıştırıcı olarak kullanarak birleşmesini hızlandırmaktadır.

4. Birleşik mesaj gönderimi ve birleşik haberleşme (Unified Messaging (UM) and Unified Communications (UC))

E-postanın, anında mesajlaşmanın (ICQ, MSN vb.), faksın, sesli postanın ve çağrı kontrolünün tek bir merkezde birleştirilmesi ile çalışanın verimliliği artacaktır. Birleşik mesaj gönderimi ve haberleşme ile sağlanacak faydalar bir süredir biliniyor olsa da, zamanlama konusu her zaman tartışılmıştır; artık her geçen gün bu imkanlar şirketlerin çalışan verimliliğini arttırmak konusunda iştahını daha da çok açmaktadır.

Bugün ev, iş ve mobil telefonları, sesli posta, iş ve kişisel posta, faks, kısa mesaj, çoklu anında mesaj hesapları gibi komünikasyon cihazlarının, adreslerin ve posta kutularının yoğunluğu ile karşı karşıyayız. Haberleşme kanallarının bu derece artması da Birleşik mesaj gönderimi (Unified Message) ve haberleşmeye olan talebi arttırmaya başlamıştır.

Aynı zamanda, VoIP'nin ve ilgili teknolojilerin ortaya çıkması, İnternet geliştirme teknikleri ve SIP, VXML, CCXML gibi standartlaştırılmış protokolleri kullanılarak birleşik mesaj gönderimi ve birleşik iletişim uygulamalarının geliştirilmesini sağlayacaktır. Ek olarak, UM ve UC birim fiyatları önemli ölçüde azalmıştır. Artan talebin, hızla olgunlaşan istikrarlı teknik çözümlerin ve azalan birim fiyatların bir araya gelmesi, Birleşik mesaj gönderimi ve haberleşmenin benimsenmesinde etken olacaktır.

5. İş birliği hizmetleri, belge paylaşımı, tasarım, ürün eğitimi ve şirket içi değerlendirmeler gibi görevleri yerine getirerek, farklı bölgelerde bulunan çalışanların bulundukları bölge fark etmeksizin gerçek zamanlı iletişimini sağlamaktadır.

Sesli konferans uzun yıllardır başarıyla uygulanıyor olsa da, veri konferansı, anında mesaj gönderme ve diğer işbirliği uygulamalarında son yıllarda önemli artış görülmüştür. Henüz yaygınlaşmamış olsa da, ISDN yerine IP üzerinden video konferansı çok daha kolay ve daha az maliyetlidir. Bu işbirliği uygulamaları gelecek birkaç yıl içinde hız kazanacaktır.

Zayıf bir küresel ekonomi ile politik belirsizlikler nedeniyle işletmeler uzaktan işbirliğini iyileştirecek ve seyahat masraflarını azaltacak yöntemler aramaktadır. Bu da özellikle çok uluslu şirketlerin IP ile sağlanan yeni uygulamalara yönelimlerini hızlandırmaktadır.

6. Sayısal içerik hizmetleri. İçerik yönetimi, sayısal haklar yönetimi (Digital rights management) ve ‘multicasting' teknolojileri ile sağlanan sayısal içerik hizmetleri, işletmelerin şirket içi, şirket dışı ve müşterileri için içerik oluşturma, gönderme (shipping) ve yönetme maliyetlerini azaltmalarına olanak vermektedir. Bugün tekliflerden, ürün bilgilerine kadar pek çok şeyi müşterilere elektronik olarak gönderebilirken, yarın ürünlerin kendisini de güvenli bir biçimde, IP tabanlı uygulamalar sayesinde paylaşabiliyor olacağız. Napster, eMule gibi uygulamalar aslında gelecekteki güvenli içerik paylaşımının habercisidir.

Bununla birlikte, IP tabanlı uygulamalar, içeriğin korunması için, artan bant genişliğinden ve güvenilirliğinden de yararlanarak daha etkin ve daha düşük maliyetli veri saklama çözümlerini (storage area networks), ve felaket sonrası (disaster recovery) yetkinliklerini şirketlere sunmaktadırlar.

7. Bütünleşik dizinler (Integrated Directories) ve bulunurluk (Presence)

Bütünleşik dizinler ve bulunurluk yetkinlikleri, Şebekede kim var?, Ne yapıyor?, Ne gibi tercihleri var?, Nelere ulaşıyor, ya da Nelere ulaşabilir? gibi anahtar sorulara cevap vererek komünikasyon ve işbirliği uygulamaları üzerinden Kişisel Bilgi Yönetimine (Personal Information Management (PIM)) ve kullanıcının hakkında anında bilgiye sorunsuz erişim sağlamaktadır.

Takvim ve diğer PIM bilgilerinin birleşik haberleşme ve işbirliği uygulamaları ile bütüleştirilmesi sayesinde; artık şirket çalışanları, toplantı zamanlarına (“Saat 10'da bütün katılımcılar uygun”), bulundukları yer ve bulunurluk tercihlerine (“Masasında” ve “Meşgul” gibi) ve durum bilgisine (“Telefonda” gibi) dayanan geliştirilmiş beni-bul/beni-takip-et çağrı yönlendirmesi gibi özellikler kullanılabilmektedir. Bu uygulamalar şirketlerde, gün geçtikçe daha da yaygınlaşmaktadır.

Buraya kadar şirketlerin IP'ye yönelimlerinde etkili olan nedenleri inceledik. Şirketler için bir bu kadar önemli bir başka etken de, tüketicilerin IP'ye geçmeleri ve tüketici ile ilişkileri taşıyan platform olarak IP ve IP üzerindeki uygulamaların öne çıkmasıdır. IP'ye kurumsal geçişte olduğu gibi, tüketicilerin IP'ye geçişlerinde de, ev şebekesi ve ev içinde bulunan iletişim ve medya hizmetlerinin bütünleştirilmesi gibi benzer bir seri eğilimler görülmektedir.

Tüketicilerde IP bağımlılığı nasıl yaratılıyor?

Tüketicilerin İnternet protokolünü benimsemeleri, işletmelere oranla daha yavaş olsa da, mevcut uygulamalara ve müşterilerin kullanımlarına bakarak bazı tahminlerde bulunulabilmektedir. Accenture Şirket Ortaklarından Larry Socher, tüketicileri IP'ye yönlendiren 9 temel faktörü incelemiştir.

Tüketicilerin görüşüne göre, IP'yi çekici bir gelişme haline getiren (Ya da getirmeyen) unsurlar nelerdir? İletişim sektörü yöneticilerinin, IP'ye dayanan doğru ürün ve hizmetleri geliştirebilmeleri için müşteri yaklaşımları ve eğilimleri konusunda bilmeleri gerekenler nelerdir?

IP ya da değil, tüketicilerin aradığı fiyat ve uygunluktur

IP'ye geçiş şirketler için bile her zaman bilinçli bir tercih değilken, tüketicilerin IP ye geçişleri tümüyle içgüdüsel olmaktadır. Tüketicilerin IP kullanımına başlamalarını etkileyen temel unsur, kendilerini ilgilendiren uygulamaların ve hizmetlerin, süregelen mevcut bir altyapıya kıyasla, IP üzerinden daha etkin ve verimli sunulup sunulmadığıdır. Tüketiciler, sadece IP olduğu için değil, fakat hayatlarını iyileştirip iyileştirmeyeceği için IP ile ve IP üzerindeki ürünlerle ilgilenmektedirler. Tüketiciler alışıldığı üzere, üç unsura göre değerlendirme yapmaktadırlar: 1) Yetkinlikler ve özellikler, 2) Kullanım kolaylığı ve 3) Fiyat.

Eğer bir video almak için en hızlı, en kolay ve en etkin maliyetli yöntem yerel benzin istasyonlarındaki raflar ya da evlerinde bulunan video cihazına bağlı uyduları ise, filmin IP bağlantısı ile sağlanıp sağlanmadığını haliyle düşünmeyeceklerdir. Eğer, süregelen mevcut altyapılar tüketicilerin istediklerini karşılayabiliyorsa, IP benimsenmesi daha yavaş olacaktır. Diğer yanda ise, eğer IP çekici yetkinlikler ve özelliklerle, daha az birim fiyatı ile, çalıştırılması karmaşık olmayan bir yöntemlerle yeni uygulamalar sunabilirse, tüketiciler içgüdüsel olarak IP'ye geçeceklerdir.

Günümüzde IP bağımlılığı

Gözlemlenmekte olan eğilimler, tüketicilerin IP'yi benimsemek için hazır olduklarını değil, zaten benimsemiş olduklarını göstermektedir:

Ev Şebekelerinin oluşması. Geniş bantın artarak benimsenmesi, birden çok bilgisayarı bulunan evlerin çoğalması ve dosyaları ve yazıcıları paylaşma isteği, tüketicileri özellikle 802.11 ya da Wi-Fi gibi kablosuz seçenekleri kullanarak ev şebekeleri ve altyapılarını (Residential gateway) kurmaya yöneltmektedir. Bu şebekeler ve geçitler tüketici tarafından genellikle İnternet üzerinden ya da yerel bir perakende mağazasından satın alınmaktadır. Aslında, evlerde Wi-Fi benimsenmesi, hem işletmelerde hem de kamu Wi-Fi alanlarında Wi-Fi benimsenmesine neden olmuştur. Bu ise, alışık olduğumuz teknoloji benimsenmesi sürecinin tam tersidir.

Mobil uygulamalar. Mobil teknolojilerdeki değişim, mobil haberleşmeden beklentilerimizi değiştirmiştir. Artık gezgin olmak, yalnızca mobil telefon değildir. İnternet kullanımının artması ve geniş bant erişiminin yaygınlaşması kullanıcıların yolculukları sırasında e-posta ve diğer uygulamalara kablosuz bağlantı ile ulaşmalarını sağlamıştır. E-posta için İnternet Servis Sağlayıcıyı (ISS'i) arayabilmekte ya da bir kafede Wi-Fi aracılığı ile verilerine ulaşabilmektedirler. Mobil ses ve verinin artışına dayanarak, müşteriler aratarak daha çok her zaman, her yerde, her hangi bir cihaz üzerinden bağlanabilmelerini sağlayan hizmetleri talep etmektedirler. Bir fiziksel bağlantıdan diğerine geçişte yeni serbest dolaşım yetkinlikleri ve şebeke bilgisini gerektiren sorunsuz erişim yöntemleri tüketiciler tarafından ayrıca aranan unsurlardır. Bunlara dayanarak, Accenture, gelecek on yıl içinde kablosuz ve kablolu şebekelerin birleşeceklerine inanmaktadır.

Web'de gezinmek (sörf yapmak) ve oyun oynamak. IP'nin “Killer” uygulaması asıl olarak Web olmuştur. HTTP ve Web, İnternet'in yaygınlaşmasını hızlandırmakla kalmamış, aynı zamanda bilgiye erişme ve ürün ve hizmet satın alma yöntemlerimizi de değiştirmiştir. Doğal olarak, Web'de gezinmek önemli bir uygulama olmaya devam edecek, her zaman her yerden erişimli yeni cihazlarla yaygınlaşacaktır. Yeni cihazların formatı ve erişim yöntemleri değiştikçe, kullanıcı etkileşimi için Metinden Konuşmaya (TTS) ve Otomatik Konuşma Tanıma (ARS) kullanan sesli Net kapılarına ya da GUI olmayan arayüzlere talepte artış görülebilecektir. Bir başka anahtar uygulama ise, birden fazla kullanıcının bir araya gelerek oynayabileceği oyunlardır, genişbandı da kullanarak gelişmekte olan oyun platformlarıyla birlikte IP nin evlere girmesinde Web'le beraber en önemli rolu oynamıştır.

Yakın gelecekte görülecek eğilimler

Ufukta beliren IP eğilimleri nelerdir? Bunların önde gelenlerini gözden geçirecek olursak:

Kişisel sayısal medyanın yönetiminde ve dağıtımında yeni yöntemler. Sayısal fotoğraf makinası, video kayıt ve MP3 çalarların artmasıyla geleneksel sayısal medya yönetimi ve dağıtımı yöntemleri çok sınırlı kalmıştır. Tüketiciler artık sayısal medya yönetimini ve dağıtımını ev şebekeleri ve İnternet üzerinden yapmak istemektedir. Kişilerin müzik setlerinin PC'leri üzerinden İnternet'teki MP3 dosyalarına erişimini sağlamak ya da büyükannelerinin buzdolabının üzerinde duran sayısal çerçeveye güncellenmiş resimlerini otomatik olarak göndermek buna örneklerdir. IP ve üzerinde çalışan erişim yöntemlerinin, tüm dünyada ev içlerinde sayısal medya paylaşımını sağlayan kritik rolü bulunacaktır.

İşbirliği / Bilgi Verme. Genellikle şirketlerde artık standart uygulama haline gelmiş bulunan sesli konferans gibi ürünler, tüketicilere de uygulanabilmektedir. Özellikle basitleştirilmiş sesli konferans hizmetleri, okul toplantılarının ayarlanması ya da basketbol antremanlarının saatinin belirlenmesi gibi durumlarda faydalı olabilecektir. Benimsenebilecek bir başka hizmet de, tüketicilerin “Bu akşamki maç iptal edildi” gibi belirli bir etkinlik hakkında haber vermek için e-posta, kısa mesaj, sesli mesaj gibi birden çok kanal oluşturmasına olanak sağlayan bilgi verme hizmetleridir.

Birleşik Mesaj Gönderimi ve Birleşik İletişim (Unified Messaging (UM) and Unified Communications (UC)). Yapılan hatalı başlangıçlara rağmen, birleşik mesaj gönderme ve haberleşmenin yaygınlaşmaya başlayacağını gösteren birçok ipucu var. Öncelikle, tüketicilerin telefon, çağrı cihazı, PC, diz üstü bilgisayar, e-posta, sesli posta, faks, anında mesaj gönderimi ve mobil telefon sistemleri gibi çeşitli cihazlara, komünikasyon teknolojilerine ve kanallara bağlı kalmalarıyla, iletişimlerini yönetebilmeleri artarak daha da zorlaşmaktadır. Bu karmaşıklığın bir sonucu olarak birleşik mesaj gönderimi ve iletişim uygulamaları hızla artmaktadır. İkinci olarak, ses XML ve çağrı kontrolü XML (Voice XML (VXML) and Call Control XML (CCXML)) gibi yeni teknolojiler, birleşik mesaj gönderme ve iletişim uygulamalarının önemli ölçüde daha düşük maliyetlerle geliştirilmesini kolaylaştırmaktadır. Üçüncü olarak, geliştirilmiş müşteri Net kapıları ve Microsoft Outlook gibi mevcut kişisel bilgi yönetimi uygulamaları ile bütünleştirilmeleri, UM ve UC fonksiyonlarının etkileşiminin ve yönetiminin temelinde bulunan karmaşıklığı saklayarak bu işlemleri kolaylaştırabilmektedir. Bu üç etkenin birleşimi, birleşik mesaj gönderimi ve iletişimin yakın zamanda önemli ölçüde artacağını göstermektedir.

Uzun vadede görülecek eğilimler

Peki, tüketicilerin IP benimsemelerinde uzun vadede görülecek eğilimleri neler olacaktır?

Zaman içinde, eğlencede IP'ye geçiş yaşanacak. Mevcut erişim şebekeleri, büyük geliştirmeler (upgrade) yapılmadan televizyon yayınlarını destekleyemiyor olsa da, pek çok büyük oyuncu, rakiplerini geride bırakmak ve gelirlerini arttırmak amacıyla “üçlü-oynatma” (triple-play) olarak adlandırılan ses, video ve veri birleşimini destekleyecek erişim şebekelerine yatırım yapmaya başlamışlardır. Ancak, IP üzerinden eğlencenin faydalarını almaya başlamak için büyük çaplı şebeke geliştirmelerini beklemek zorunda değiliz. Bazı servis sağlayıcıları halihazırda, talep üzerine video ve izledikçe öde hizmetlerini, ev DSL bağlantıları üzerinden sağlamaya başlamışlardır. Ek olarak, bazı şirketler de, etkileşimli televizyon ve isteğe bağlı yayın (On-demand video) hizmetleri için uydu yayınını alıp geniş bant IP bağlantıları ile kullanan, Wi-Fi gibi teknolojilerle donatılmış, kullanıldığı ev için tam anlamıyla bir omurga “Gateway” özelliği taşıyacak TV seti üzeri kutularını (STB) denemektedir. Bunun yanında, İnternet üzerinden oyun oynamada da önemli bir artış görülmektedir. Gelecek 20 yıl içinde, eğlenceye erişme ve alma yöntemi artarak daha çok IP üzerinden olacaktır ve eğlence sektörünü önemli ölçüde değiştirecektir.

İnternet Protokolü Üzerinden Ses İletimi (VoIP). Yaşanan bazı aksamlara rağmen, ses trafiğinin IP şebekesi üzerinde taşınmasına izin veren VoIP'nin tüketiciler tarafından benimsenmesi, özellikle maliyet avantajlarının tüketicilere yansıtılmasıyla gerçekleşmektedir.

Kamuya Açık Telefon Ağı (PSTN) ve ilgili telefon sistemleri hizmetleri ve cihazlarında, geçtiğimiz birkaç on yıl içinde az oranda değişiklik görülmüştür. Ancak, mobil telefonların tanıtılması ve mobil şebekenin artışı sektörü dramatik bir şekilde değiştirmiştir. Kablolu dünyada, telefon numaraları bağlı oldukları hata ve cihazın fiziksel konumuna bağlıdır. Ev gibi fiziksel bir konum yerine numaranın kullanıcının dünyanın herhangi bir yerinde kullanabileceği kendi cihazına yönlendirmesinin getirdiği mobil hareket, telekomünikasyonu kişiselleştirmiştir.

Mobil telefon sisteminin geleneksel kablolu ses hizmetlerini tehdit etmeye devam etmesiyle, VoIP önemli bir rol oynama başlamıştır. Öncelikle, telefon numarasının fiziksel ev konumundan ayrılmasını ve kişiye bağlanmasını sağlamaktadır. Aynı zamanda, bir geniş bant bağlantısının destekleyebileceği kadar numara sağlayabilmekte ve bu numaraların hanehalkındaki belirli bir cihaza ya da birden çok cihaza bağlanmasına izin vermektedir. Üçüncü olarak, UM ve UC gibi çeşitli yeni ilgi çekici uygulamayı da sağlamaktadır. Sonuç olarak VoIP'nin benimsenmesinde gelişmiş kişisel telefon sistemlerini, sanal ofis ve UM ve UC fonksiyonlarını desteklemek için kişiselleştirilmiş telefon numaraları bulunan ikinci ve üçüncü sanal hatlara odaklanılacaktır.

Hizmetlerin sorunsuz bütünleştirilmesi. Hemen her cihaza, herhangi bir yerde, herhangi bir zamanda güvenilir IP bağlantısı sağlama yetkinliği, sayısız başka uygulamaların ve hizmetlerin oluşmasını da sağlayacaktır. Güvenlik uygulamaları, telemetri, çevresel kontroller (havalandırma gibi) ve akıllı uygulamalar gibi örnekler verilebilir.

IP altyapısı üzerinden sunulabilen ve geliştirilebilen tüketici uygulamalarını daha da ilgi çekici hale getiren, bu uygulamaların zekice birleştirilmesi ile oluşturulacak yeni ve bütünleşik servislerdir. Örneğin, gelen telefon çağrısının mesajını alan, kimin aradığını belirlemek için adres defterini sorgulayan ve televizyon ekranının altında arayan kişinin adını ve numarasını gösteren bir set üstü cihazı.

Zorluklar: Teknik kısıtlamalar ve Uzun Vadeli Bakış

Demografi ve coğrafyaya göre önemli değişiklikler gösterse de, gelişmiş ülkelerde İnternet kullanım oranını doygunluğa yaklaşmakta ve bu da, gittikçe artan bir oranla kablolu yada kablosuz geniş bant üzerinde gerçekleşmekte. Bir çevirmeli modem bağlantısının hızı ve güvenilirliği göz önüne alındığında, sözünü ettiğimiz yenilikçi uygulamaların trafik ve performans ihtiyaçlarına yanıt veremeyeceği açıktır. Bu nedenle, yeni uygulamaları tanıtmak ve yaygınlaştırmak için hem geniş bant şebekesinin yaygınlaşması, hem de bu şebekeler üzerinde geliştirilecek servisler için altyapı taşlarının (Servis kontrol ve servis sunum platformları gibi) hazır olması gerekiyor. Bu da, hem şebeke sağlayıcıları (Yerleşik operatörler) hem de İnternet Servis Sağlayıcıları için sermaye ihtiyacı demek.

Bu açıdan, geniş bant IP ve servislerine kısa vadede baktığımızda hem servis sağlayıcıların halihazırda varolan müşterilerini yüksek yatırım gerektiren geniş banta doğru kaydırmakla daha düsük kar marjlarını göze almak zorunda olduklarını görüyor, hem de yerleşik operatörlerin VoIP gibi yenilikçi servislerin kendi PSTN müşteri tabanını hedeflediği endişesiyle karşılasıyoruz.

Halbuki, eğer bakış açımızı biraz daha uzun vadeli tutarsak; oyunun kurallarını değiştirerek de olsa, gerek geniş bantın, gerekse IP tabanlı yenilikçi servislerin hem servis sağlayıcılar hem de yerleşik operatörler için çok daha büyük bir kazanç kapılarını aralayacağını ve gerek şirketler gerekse tüketiciler için hayatın vazgeçilmez parçaları olacağını göreceğiz.

Bu gibi zorluklar aşıldığı takdirde, yeni servisler ve saydığımız diğer yetkinlikleri bir araya getirerek yeni uygulamalar geliştirmek için sayısız fırsatlar var. Bu servisler ve uygulamalar ne olursa olsun, IP'nin bildiğimiz bütün haberleşme yöntemlerini birleştirebilmesi ile, çevremizdeki dünya ile etkileşimimizi dramatik bir biçimde değiştirecek.