Telekomünikasyon Kurumu, 2003 Yılı İş Planı’nda yer alan “Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği” taslağı üzerindeki çalışmaları tamamladı ve tarafların görüşüne sundu. Yönetmelik, tarafların görüşlerinin alınmasından sonra kesinleşecek.

TELEKOMÜNİKASYON Kurumu’nun 2003 Yılı İş Planı’nda bulunan ve telekomünikasyon sektöründeki önemli düzenlemelerden birisi olarak nitelendirilen “Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği” üzerindeki çalışmalar bitirilerek oluşturulan taslak, kurumun açıklık ve şeffaflık politikası doğrultusunda ilgili tarafların görüşlerine sunuldu.
Yönetmelik, kullanıcıların makul bir ücret karşılığında telekomünikasyon hizmetlerinden ve altyapısından azami ölçüde yararlanmasını sağlayacak uygulamaların teşvik edilmesi, telekomünikasyon sektöründe verimliliğin, sürdürülebilir rekabet ortamının sağlanması ve uzun vadede kullanıcıların yararına olacak rekabetçi altyapılara yatırımların desteklenmesi amacıyla hazırlandı.
Telekomünikasyon şebekelerine, arabağlantı dahil erişimine ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere hazırlanan “Erişim ve Arabağlantı Yönetmelik Taslağı”, ilgili tarafların görüşleri alınmak üzere www.tk.gov.tr/duyurular.html adresinde yayımlandı. Yönetmelik, tarafların görüşleri üzerinden yapılacak çalışmalar sonucunda son şeklini alacak. 406 Sayılı Telgraf ve Telefon Yasası ile 2813 Sayılı Telsiz Yasası’na dayanılarak hazırlanan yönetmelik; Genel Hükümler, Erişim ve Arabağlantı Yükümlülükleri, Erişim ve Arabağlantıya İlişkin Mali Hükümler, Erişim ve Arabağlantı Müzakereleri ve Sözleşmeleri ile Diğer Hükümler ve İdari Para Cezaları başlıklarından oluşuyor.
Yönetmelikte, düzenlemenin ilkeleri, “sürdürülebilir rekabet ortamının sağlanması, niteliksel ve niceliksel devamlılık, düzenlilik, güvenilirlik, verimlilik, açıklık, şeffaflık ve kaynakların etkin kullanılmasının gözetilmesi, teknolojik gelişmenin özendirilmesi, ulusal telekomünikasyon pazarının uluslararası standartlara ve ölçütlere yaklaştırılması, hizmetlere eşit şartlarda ve uygun fiyatlarda ulaşım, telekomünikasyon hizmetleri karşılığı alınacak ücretlerin makul ölçüde kârı içerecek şekilde hizmetin etkin olarak sağlanması maliyetine dayalı olması, haklı bir gerekçe olmadan bazı hizmetlerin maliyetinin başka hizmetlerin ücretlerinden desteklenmesi veya karşılanmasına olanak verilmemesi ve farklı kullanıcıların özel durumlarının dikkate alınması” şeklinde ifade ediliyor.
Yönetmelik taslağında, Tüm İşletmecilere İlişkin Yükümlülükler, Erişim Yükümlülüklerinin Belirlenmesi ve Erişimin Sınırlandırılabileceği Haller’den bahsedilirken; yönetmelik uyarınca, tüm işletmecilerin, diğer işletmecilerden arabağlantı müzakerelerinde bulunmayı talep edebilecekleri gibi, diğer işletmecilerden kendilerine bu yönde bir talep gelmesi halinde arabağlantı müzakerelerinde bulunmakla yükümlü oldukları vurgulanıyor.
Arabağlantının, herhangi bir erişim noktasından temin edilebileceğinin kaydedildiği yönetmelikte, Telekomünikasyon Kurumu’nun işletmecilerin talebi üzerine, arabağlantının teknik ve ticari alternatiflerinin bulunduğu veya arabağlantıyı sağlamak için gerekli kaynakların bulunmadığı gerekçeleriyle arabağlantı yükümlülüğünün sınırlandırılmasına karar verebileceğine değiniliyor.
Yönetmelikte tesis paylaşımına da yer verilerek, bir işletmecinin tesislerini kamuya veya üçüncü şahıslara ait bir arazinin üzerine veya altına yerleştirebileceği, bu tür arazileri kullanabileceği ya da kamulaştırma müessesesinden yararlanabileceği kaydediliyor ve Kurum’un yönetmelikte belirlenen kriterleri dikkate alarak ilgili işletmeciye araziyi ve tesisi paylaşma yükümlülüğü getirebileceği vurgulanıyor. Kurum’a, maliyetlerin bölüştürülmesinde uygulanacak hükümleri de düzenleme yetkisi veriliyor. Taslakta, Numara Taşınabilirliği ve Taşıyıcı Seçimi’nden söz edilirken; “Kurum, işletmecilere, kullanıcıların işletmecilerini değiştirmeleri halinde kendilerine tahsis edilmiş olan numaraları muhafaza edebilmelerini temin etme yükümlülüğü getirebilir” deniliyor.
Kurum’un, bir işletmecinin diğer bir işletmecinin erişimine izin vermemesi veya rekabet ortamının bozulduğuna karar vermesi halinde rekabeti bozan işletmeciye diğer işletmecilerin erişim taleplerini kabul etme yükümlülüğü getirebileceğinin vurgulandığı yönetmelik taslağında, “Kurum tarafından erişim yükümlülüğü getirilen işletmeciler, benzer hizmetleri sunan diğer işletmecilere erişim sağlarken, ortaklarına, iştiraklerine veya ortaklıklarına sağladığı kalite ve koşullarda hizmet ve bilgi sağlamakla yükümlüdürler” ifadelerine yer veriliyor.

Erişimin kapsamı ve sınırlanabileceği haller
Yönetmelik taslağında erişimin kapsamı; telekomünikasyon şebekesi bileşenlerine ve ilgili tesislere erişim, fiziksel altyapıya, yazılım ve sanal şebeke hizmetlerine, numara dönüşümüne veya eşdeğer işlevselliğe sahip sistemlere erişim ve iki telekomünikasyon şebekesi arasındaki arabağlantı şeklinde belirleniyor. Telekomünikasyon Kurulu’na telekomünikasyon pazarında hakim konuma ve/veya etkin piyasa gücüne sahip işletmecileri belirleme yetkisinin verildiği yönetmelikte; hakim konumda bulunan işletmecilerin, etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere getirilen yükümlülüklere tabi olduğu belirtiliyor.
Taslakta, bir işletmecinin ancak şebeke işletim güvenliği, şebeke bütünlüğü veya veri güvenliğinin temin edilemeyeceğini ya da hizmetlerin karşılıklı olarak verilmesinin mümkün olmadığını kanıtlaması halinde Telekomünikasyon Kurumu’nun onayını almak kaydıyla erişimi sınırlandırabileceği vurgulanırken, arabağlantı konusunda da tüm işletmecilere, diğer işletmecilerden arabağlantı müzakerelerinde bulunmayı talep etme hakkı tanınıyor.
Tüm işletmecilerin arabağlantı yükümlüsü olduğunun vurgulandığı yönetmelikte, arabağlantının, herhangi bir erişim noktasından temin edileceği, arabağlantı isteyen işletmecinin bunların dışında bir erişim talep etmesi halinde masraflarını üstleneceği ifade ediliyor.
“Etkin Piyasa Gücüne Sahip İşletmecilere İlişkin Yükümlülükler”de, telekomünikasyon alanında etkin piyasa gücüne sahip işletmecinin talep edenlere ayrımsız hizmet sunmak zorunda olduğuna dikkat çekilirken, Kurum’un gerektiğinde bu yükümlülüğün sınırlandırılmasına karar verebileceğine değiniliyor. Yönetmeliğe göre, pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmeciler, taşıma, anahtarlama ve işletim arayüzleri de dahil olmak üzere kendilerinden talep edilen erişimi sağlayacak şekilde ayrıştırma yapmakla yükümlü olacaklar.
Kurum, etkin piyasa gücüne sahip bir işletmecinin yerel ağ da dahil olmak üzere bütün şebeke bileşenlerine ayrıştırılmış erişim sağlama yükümlülüğünün kapsamını belirleyebilecek. Bir işletmecinin içinde bulunduğu koşulların ayrıştırma yükümlülüğünü yerine getirmesini engellediğini kanıtlaması halinde, Kurum, söz konusu işletmeciyi bu yükümlülükten muaf tutabilecek. Erişim, maliyet esaslı bedel üzerinden sağlanacak.
Taslakta, “Ortak Yerleşim” konusunda da Kurum’a etkin piyasa gücüne sahip işletmecinin kendi tesislerinde, diğer işletmecilerin ekipmanları için, maliyet esaslı bir bedel karşılığında fiziksel ortak yerleşim sağlama yükümlülüğü getiriliyor. Ancak, Kurum, ortak yerleşimin zaruri olmadığının kanıtlanması halinde işletmecileri bu yükümlülükten muaf tutabiliyor. Yönetmelik taslağına göre, fiziksel ortak yerleşimde, etkin piyasa gücüne sahip işletmecinin tesislerini paylaşan diğer işletmeciler, kendi malzeme ve ekipmanlarına müdahale etmek üzere tesise girebilecek.

Erişim ve Arabağlantıya İlişkin Mali Hükümler
Taslak, işletmecilerin erişim ve arabağlantı tarifelerini “maliyet ve makul kâra dayalı olmak kaydıyla” serbestçe belirleyebilmelerine olanak tanıyor. Tarifelerin maliyet esaslı olarak belirlendiğini ispat yükümlülüğü işletmecilere verilirken, Kurum’a da gerekli gördüğü takdirde, tarifelerin yeniden düzenlenmesini talep etme hakkı tanınıyor. Taslakta, Kurum’un aksini tespit etmesi halinde Kurul’un maliyet ve/veya tavan fiyat yöntemine göre tarife belirleyebileceği belirtiliyor.
Taslakta, maliyet esaslı tarife, “hizmetleri sunmak için yatırılması gereken sermayeden makûl bir geri dönüşü içerecek biçimde, hizmetin etkin olarak sağlanmasının uzun dönem artan maliyeti ile ortak maliyetlerin hizmetle ilişkilendirilebilen kısmının toplamı” olarak ifade edilirken, tavan fiyat yöntemi, “belli bir dönemde bir hizmet sepetindeki tarifelerin ortalamasına uygulanacak azami fiyat değişikliği” şeklinde tanımlanıyor. Taslakta, erişim ve arabağlantı hizmetleri için uygulanacak tavan fiyat yöntemine ilişkin usûl ve esasların Kurul tarafından belirleneceği belirtiliyor.

Hesap ayrımı
Telekomünikasyon pazarında etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerin hesap ayrımı yapmakla yükümlü kılındığı yönetmelik taslağında, sabit telefonda hesap ayrımına tabi iş birimleri, “Taşıma Şebekesi, Erişim Şebekesi, Perakende İş Birimi ve Diğer Faaliyetler”, mobilde de “Mobil Şebeke, Perakende İş Birimi ve Diğer Faaliyetler” olarak belirlendi. Diğer işletmeciler ise Kurum’un belirleyeceği kapsamda hesap yapmakla yükümlü kılınıyor. İş birimleri için ayrı ayrı gelir tabloları hazırlanmasını öngören taslak, işletmecilerin mali yıl sonunda yönetmelik çerçevesinde hazırlanan ve yeminli mali müşavirlerce onaylanan bilanço ve gelir tabloları ile diğer mali tabloların ilgili mali yılın bitiminden itibaren dört ay içerisinde Kurum’a bildirilmesini şart koşuyor. Taslakta, kurumun gerekli görmesi durumunda işletmecinin hesaplarını denetleyebileceği veya bağımsız denetim kuruluşlarına denetlettirebileceği belirtiliyor.
“Erişim ve Arabağlantı Müzakereleri ve Sözleşmeleri” başlıklı bölümde ise işletmecilerin Kurum düzenlemelerine aykırı olmamak koşuluyla arabağlantı dahil erişimin hüküm ve koşullarını kendi aralarında serbestçe müzakere edebilecekleri ancak anlaşmaları imzalamadan önce Kurum’a bildirmeleri gerektiği belirtiliyor. Taslağa göre, Kurum en geç 30 gün içinde görüşünü bildirmek durumunda. Taslakta, işletmecilerin erişim talebinden itibaren azami üç ay içerisinde anlaşmaya varamamaları durumunda taraflardan herhangi birinin Kurum’un istediği belgeleri sunmak koşuluyla uzlaştırma prosedürü işletilmesini talep edebileceği belirtilirken, belgelerin tam olarak sunulmaması halinde başvurunun reddedileceği dile getiriliyor. Arabağlantıyla ilgili uzlaştırma taleplerinin her halükarda kabul edilmesini öngören taslakta, uzlaştırma prosedürünün başlatılmasından itibaren, tarafların aralarında anlaşmaya varmaları için altı haftalık süre veriliyor. Anlaşma olmaması halinde Kurum yetkilendiriliyor.
Taslakta, erişim ve arabağlantı anlaşmaları ile bunların ekleri ve değişikliklerinin tasdikli bir suretinin imza atılmasından sonraki 15 gün içerisinde Kurum’a sunulması gerektiği belirtilirken, tarafların ticari sır niteliğindeki maddeleri bu anlaşma ile birlikte Kurum’a bildirmeleri isteniyor.
Erişim ve arabağlantı anlaşmalarının ticari sırlar saklı kalmak kaydı ile aleni olduğunun vurgulandığı taslakta, bu anlaşmaların üçüncü şahıslarca incelenmesine ilişkin usûl ve esasların Kurul tarafından belirleneceğine dikkat çekiliyor.

Para cezaları
Taslakta, yönetmeliğe aykırı davranan işletmecilere verilecek para cezaları da ayrıntılı şekilde düzenleniyor. Bu para cezaları işletmecilerin bir önceki takvim yılındaki cirosunun yüzde 1’i ile yüzde 3’üne kadar miktarlarda değişiyor.